De zoektocht naar meer mogelijkheden

Met medewerking van Toine de Graaf, prof. Dr. Rien Vermeulen, drs. David Kopsky

Vanaf dit nummer besteedt MenSen een jaar lang aandacht aan alternatieve en complementaire geneeswijzen. Onder patiënten met MS worden complementaire en/of alternatieve therapieën veelvuldig gebruikt, zeker wanneer de ziekte al langer duurt. Uit een enquête die door meer dan 3000 MS patiënten in de USA is ingevuld, bleek dat meer dan de helft van de patiënten minimaal een complementaire therapie onderging, zoals chiropractie, massages en acupunctuur.  En vaak zijn patiënten over deze therapieën tevreden.  Er zijn echter nog weinig wetenschappelijke studies verricht naar patiënten met MS en complementaire therapieën.

Veel therapieën zijn niet onomstreden en het is soms moeilijk de kwakzalvers en bedriegers te onderscheiden van de serieuze behandelaars. Ook de medische wereld is verdeeld. Sommige reguliere artsen zijn pertinent tegen alle vormen van alternatieve behandeling, anderen zien er wel voordelen in.
In MenSen proberen we een zo compleet mogelijk beeld te scheppen van een bepaalde therapie. We praten daarom met een patiënt die de behandeling gevolgd heeft, met een behandelaar en met een neuroloog. Alledrie geven zij hun visie op de alternatieve behandelmethode. Aan het einde van elk artikel geeft de stichting IOCOB, een kenniscentrum voor complementaire en alternatieve geneeswijzen, een overzicht van de wetenschappelijke literatuur op dit gebied. De meningen in deze artikelen zijn de meningen van de geïnterviewden. De redactie van MenSen wil u slechts zoveel mogelijk informatie geven, zodat u zelf uw conclusies kunt trekken.

De huisarts, neuroloog en MS-verpleegkundige blijven altijd uw eerste aanspreekpunt op het gebied van gezondheid. Overleg bij het volgen van een complementaire behandeling altijd eerst met uw eigen huisarts of neuroloog.

De patiënt aan het woord

“Ik dacht: dat wil ik ook”

Karin van der Vlugt (32) uit Hoofddorp kreeg twee jaar geleden de diagnose MS. Een paar weken later wees een kennis haar op de mogelijkheid van acupunctuur. “Ik ken nu twee superpositieve verhalen van mensen die enorm geholpen zijn door dokter Wong-Chung”, vertelt Karin.

In 2001 kondigden de eerste signalen zich aan. “Dat was na de geboorte van mijn eerste zoon”, vertelt Karin van der Vlugt. “Ik was af en toe een week duizelig, en ontzettend moe. Geleidelijk kreeg ik ook problemen met mijn darmen. Als ik ergens kwam, keek ik eerst waar het toilet was. Zodat ik niet voor verrassingen kwam te staan.” Na de geboorte van haar tweede zoon kreeg ze haar eerste shub. Het resulteerde eind 2006 in de diagnose MS.
Een paar weken later gaf een buurvrouw van haar ouders een artikel over acupunctuur. “Zij heeft zelf MS en vertelde dat ze veel baat had gehad bij acupunctuur. Ze had geen restverschijnselen en kon weer 20 km fietsen. Ik dacht: dat wil ik ook, ik wil me ook weer gezond voelen. Die buurvrouw had zich net zo moe en ellendig gevoeld als ik op dat moment.”
Karin zocht meteen contact met de acupuncturist. “Ik kon snel bij hem terecht. Hij zei: ‘Ik kan u niet genezen en hooguit uw klachten verlichten’. Dat trok me meteen over de streep. Ik heb een naaldenfobie, maar ik had het er voor over. Ik wilde zó graag weer alles met mijn kinderen kunnen doen. Dat was mijn drijfveer om over mijn naaldenangst heen te stappen.”
De eerste periode reisde Karin wekelijks naar Nijmegen. “Mijn ouders hebben me steeds gebracht. Dokter Wong-Chung paste verschillende vormen van acupunctuur toe om blokkades op te heffen, zoals schedelacupunctuur en naaldjes in mijn buik.”
Het effect liet aanvankelijk op zich wachten. “Na de eerste keer dacht ik: dit gaat niet helpen. Maar na de derde of vierde behandeling voelde ik me zo slecht. Ik dacht: het doet wel iets met mijn lichaam, nu kan het alleen maar beter gaan. En dat is ook gebeurd. Mijn linkerhand werd gauw minder spastisch. Ik voelde me steeds meer mens worden. Heel 2007 ben ik naar Nijmegen gereisd. Eerst wekelijks en op het eind om de acht weken.”
Eind 2007 had Karin weer net zoveel energie als voordat ze ziek werd. “Ook de darmklachten, de duizeligheid en de vermoeidheid zijn verdwenen. Ik heb alleen nog een slapende linkerhand als ik moe ben. Dit jaar ben ik niet meer naar Nijmegen geweest. Maar als een klacht terugkeert, kan ik meteen bellen.”

De behandelaar aan het woord:

“Ik ken het ziektebeeld”

De Nijmeegse oud-neuroloog en acupuncturist Rudie Wong-Chung behandelt naar eigen zeggen ‘redelijk veel’ mensen met MS. “Acupunctuur kan een positieve invloed hebben op hun kwaliteit van leven”, vertelt hij.

Mensen met MS weten gemakkelijk de weg te vinden naar de praktijk van Rudie Wong-Chung in hartje Nijmegen. Op verschillende manieren. “Omdat ik tientallen jaren als neuroloog werkzaam ben geweest in het Radboud Ziekenhuis en de collega’s mij kennen, sturen ze vaak patiënten door met bijvoorbeeld spasmen, pijnen, incontinentiestoornissen en visusstoornissen. Op die manier krijg ik patiënten via zowel huisartsen als medisch specialisten. Daarnaast speelt mond-tot-mond reclame een rol. En er zijn mensen die zich melden via mijn website (www.acupunctuur.net).”
Wong-Chung, nu tien jaar gepensioneerd als neuroloog, heeft de ervaring dat acupunctuur het functioneren van mensen met MS positief kan beïnvloeden. “Mensen gaan zich prettiger voelen omdat je ze op een bepaalde manier prikt. De ene patiënt reageert heel goed op de behandeling en bij een ander duurt het langer. Een chronische MS is moeilijker te verbeteren dan wanneer iemand het in minder ernstige mate heeft. Soms werkt het niet. Dat is dan een geweldige teleurstelling, maar dan stoppen we. Ik spreek altijd in het begin een bepaald aantal behandelingen af, bijvoorbeeld zes keer. Daarna beoordelen we het effect, in gezamenlijk overleg.”
Wong-Chung beperkt zijn behandeling niet tot acupunctuur. “Ik heb een brede neurologische kennis en die houd ik nog steeds bij. Ik ken het ziektebeeld. Ik behandel een patiënt in zijn totaliteit, en niet alleen de klachten. Ik praat met de patiënt en kan bijvoorbeeld ook adviseren om een bepaald geneesmiddel te gaan gebruiken, of een bepaalde vitamine. Ik bekijk het gehele functioneren en gebruik de acupunctuurtherapie als aanvulling op mijn kennis van de Westerse geneeskunde.”
Behalve de klassieke acupunctuur past Wong-Chung ook een vorm van elektro-acupunctuur toe. “Daarbij wordt elektriciteit toegevoegd aan de naald. Hiermee kun je de stimulus versterken, of juist verminderen door gebruik te maken van een bepaalde frequentie en methodiek. Blaasfunctiestoornissen is een van de indicaties waarbij ik dit toepas. Bepaalde acupunctuurpunten worden dan extra gestimuleerd door middel van elektriciteit. De patiënt schroeft daarbij zelf de intensiteit op, tot de pijngrens.”
Aan een acupunctuurbehandeling zijn geen risico’s verbonden. “Er kunnen wel bijverschijnselen optreden, zoals extra spasmen tijdens de behandeling. Het zenuwstelsel is overprikkeld. Ook het aanraken van de patiënt kan al een reflexmatig spasme oproepen. Op zo’n moment is dat ververvelend. Maar het is niet ernstig. Integendeel: acupunctuur kan, mits goed toegepast, een goede invloed hebben op spasmen.”

De neuroloog aan het woord:

Acupunctuur of aandacht

Prof.dr Rien Vermeulen is als neuroloog verbonden aan het AMC in Amsterdam.

Op zeer uiteenlopende plaatsen in de wereld  is een paar duizend jaar geleden nagedacht over hoe ziektes ontstaan.   In de zestiende eeuw ontstond de gedachte dat  hoewel theorieën mooi kunnen zijn dat niet betekent dat de theorieën daarom ook waar zijn. Men ging onderzoek doen en vanaf die tijd zijn vele mooie theorieën getest, en ondeugdelijk gebleken. Acupunctuur leunt in belangrijke mate op de theorie dat er zoiets bestaat als meridianen,maar niemand heeft ze ooit gevonden,zodat we zo langzamerhand moeten  aannemen dat ze niet bestaan,behalve in de hoofden van  acupuncturisten. Ook is nooit een effect van deze behandeling aangetoond: tumoren zijn er nooit kleiner door geworden , ontstekingen zijn nooit verminderd en botbreuken niet geheeld. Het is dan ook niet te verwachten dat MS een uitzondering is.
Waarom gaan de Chinezen er dan wel mee door?  Voor velen is het een verrassing te horen dat de Chinezen er al lang vanaf wilden. Het Keizerlijk instituut voor de geneeskunde paste acupunctuur  in het begin van de 19 e eeuw al niet meer toe en tijdens de eerste Republiek van China werd acupunctuur zelfs verboden,want de regering vond het een achterlijke therapie. Toen Mao aan de macht kwam in 1949 heeft hij acupunctuur weer ingevoerd. Hij had gezondheidszorg voor iedereen beloofd en dat kon hij niet waarmaken zonder de acupuncturisten weer tot de officiële geneeskunde te rekenen. Zelf maakte hij er geen gebruik van.
Hebben patiënten met MS dan niets aan acupunctuur? Zij worden er niet beter van ,maar sommige mensen denken toch minder pijn te hebben. Dezelfde effecten kunnen ook met het geven van aandacht worden bereikt. Als ik zou moeten kiezen koos ik voor echte gemeende aandacht in plaats van de poespas met acupunctuur,vooral omdat echte aandacht een blijvend effect heeft.

Wat is acupunctuur?

De stichting IOCOB over de wetenschappelijke achtergrond van acupunctuur.

Acupunctuur is een vorm van behandeling, die succesvol ingezet kan worden bij uiteenlopende aandoeningen en klachten. Duizenden jaren geleden hebben de Chinezen acupunctuur ontwikkeld. Acupunctuur bestaat uit het prikken (punctuur) van een naald (acus) in en door de huid op specifieke plaatsen (acupunctuurpunten), waarna in het lichaam verschillende biologische reacties ontstaan, die meetbaar zijn. Deze reacties kunnen waargenomen worden op de plek zelf (bijvoorbeeld een rode verkleuring rond de naald), onder de huid waar geprikt wordt, in de zenuwen en in delen van de hersenen. Acupunctuur beïnvloedt in het lichaam allerlei orgaanfuncties, bijvoorbeeld de hartslag, de bloeddruk, het bewegen van de darmen, de werking van het autonome zenuwstelsel en zelfs de afgifte van hormonen in het bloed en van chemische stoffen in de hersenen. Het prikken van een naald in de huid op een acupunctuurpunt heeft dus in het hele lichaam meetbare effecten.
De eerste klassieke Chinese vorm van acupunctuur berust op de leer van de zogenaamde vijf elementen: aarde, metaal, water, hout en vuur. Aan deze vijf elementen zijn Chinese organen verbonden, die niet verward moeten worden met onze bekende westerse organen. Het lichaam wordt metaforisch gezien en beschreven met deze elementen. Als iemand bijvoorbeeld hoofdpijn heeft en een rood hoofd, dan zegt de Chinese acupuncturist dat er te veel vuur in het hoofd zit en waterpunten geprikt moeten worden.
Nu kan de acupunctuur ook westers verklaard worden. In de jaren 80 van de vorige eeuw werd de endorfinehypothese gelanceerd, na lang en intensief onderzoek doen. En inmiddels zijn er in de bekende databank Pubmed meer dan 500 artikelen waarin acupunctuur en endorfines of opioiden samen genoemd worden. Deze hypothese verklaart de veelbesproken pijndemping door acupunctuur via lichaamseigen, pijnstillende stoffen. Ons eigen lichaam is net een farmaceutisch concern: wij produceren pijnstillende moleculen op uitnodiging van de acupunctuurnaald. Deze stoffen worden neurotransmitters genoemd en worden door het lichaam afgegeven in het ruggemerg, de middenhersenen en in de hersenkernen die te maken hebben met pijnstilling De neurotransmitters waarom het gaat zijn endorfines, enkefalines en dynorfines.  Dat zijn onze eigen gemaakte opiumachtige stoffen.

Onderzoek en wetenschap
Naar acupunctuur is heel veel onderzoek gedaan. Meer dan 13.500 wetenschappelijke artikelen zijn over deze behandelmethode gepubliceerd, in de grote medische database Pubmed (www.pubmed.org) Uit meta-analyses, het meest harde bewijs, en reviews blijkt dat acupunctuur voor veel indicaties bij verschillende vormen van pijn, zoals lage rugpijn,  tenniselleboog,  migraine,  pijn rondom de operatie,  misselijkheid na operatie,  en misselijkheid na chemotherapie,  effectief zijn. Soms blijkt acupunctuur zelfs meer effect te hebben dan medicatie zoals bij hoofdpijnen.  Ook voor nekpijnen blijkt acupunctuur meer effect te hebben dan de standaard therapie.  De taskforce voor nekpijn beschreef het alsvolgt: Exercise training, mobilization and acupuncture are more effective in the short term than conventional medical care or “usual care.”
Er is dus voor acupunctuur veel goed wetenschappelijk bewijs dat acupunctuur zinvol ingezet kan worden bij uiteenlopende klachten. Het is altijd van belang om duidelijk met de acupuncturist af te spreken om na 6 tot 8 behandelingen te evalueren of de acupunctuurbehandeling de klachten vermindert.

Veiligheid van acupunctuur
Acupunctuur is zeer veilig in de handen van goed geschoolde acupuncturisten.  De enige bijwerkingen die soms optreden zijn blauwe plekjes, voorbijgaande kleine rode plekjes waar de naald heeft gezeten en soms een druppeltje bloed. Soms kunnen mensen na een acupunctuurbehandeling zich licht voelen in het hoofd en heel ontspannen. Dit komt hoogstwaarschijnlijk door het vrijkomen van lichaamseigen pijnstillende stoffen.